Fukuoka mở màn cuộc đua vé Olympic 2028: Nhật Bản và bài toán thống trị châu Á

Fukuoka, thành phố cảng phía nam Nhật Bản, đang khoác lên mình bộ áo mới. Không phải vì mùa hoa anh đào, mà vì một sự kiện thể thao mang theo trọng trách của cả một chu kỳ Olympic. Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 khởi tranh ngay tại đây, và cái tên được nhắc đến nhiều nhất trước thềm giải không ai khác ngoài đội chủ nhà – Nhật Bản. Khi tôi đặt chân đến Fukuoka vài ngày trước giờ bóng lăn, không khí vẫn còn trầm lắng. Nhưng tôi biết, sự tĩnh lặng này chỉ là màn dạo đầu. Bởi vì giải đấu này không chỉ là một kỳ Asian Championship thông thường. Nó là vòng loại World Cup, đồng thời là điểm khởi đầu cho cuộc đua giành suất dự Olympic Los Angeles 2028. Với bóng chuyền châu Á, không có sân khấu nào lớn hơn thế này vào thời điểm hiện tại. Nhật Bản bước vào giải với tư cách đương kim vô địch, và mọi con số đều đang đứng về phía họ. Họ là đội tuyển AVC có thứ hạng cao nhất trên bảng xếp hạng FIVB, đứng ở vị trí thứ sáu thế giới. Họ là đội giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu với 10 lần vô địch, 4 lần á quân và 4 lần giành huy chương đồng. Họ đã có huy chương ở ba kỳ Asian Championship gần nhất. Và sâu xa hơn, họ là đội bóng chuyền nam duy nhất của châu Á từng đăng quang tại Olympic, với tấm huy chương vàng Munich 2026. Những con số này không chỉ là thống kê. Chúng là một bức tường thành được xây bằng lịch sử, bằng sự ổn định của một nền bóng chuyền có hệ thống đào tạo trẻ bài bản và một giải đấu quốc nội – V.League – vận hành trơn tru suốt nhiều thập kỷ. Khi tôi theo dõi các trận đấu của đội tuyển Nhật Bản trong những năm qua, tôi nhận ra một điều: họ không thắng bằng sự bùng nổ của một thế hệ vàng, mà thắng bằng sự kế thừa liên tục. Mỗi thế hệ cầu thủ rời đi, một thế hệ khác đã sẵn sàng thay thế, với cùng một triết lý vận hành. Nhưng chính sự vượt trội đó lại đặt ra một câu hỏi mà ít người dám nói ra: Liệu sự thống trị của Nhật Bản có đang khiến bóng chuyền châu Á trở nên kém hấp dẫn? Ở bảng A, nơi họ nằm cùng Bahrain, Oman và Australia, khoảng cách về đẳng cấp là điều ai cũng thấy rõ. Bahrain và Oman vẫn đang trong quá trình phát triển, trong khi Australia – dù từng vô địch châu Á năm 2026 – đã không còn duy trì được phong độ đỉnh cao trong hơn một thập kỷ qua. Tôi nhớ lại kỳ VNL 2026, nơi Nhật Bản kết thúc ở vị trí thứ tư. Đó là một kết quả đáng khen, nhưng cũng cho thấy khoảng cách giữa họ và nhóm đầu thế giới vẫn còn đó. Ở châu Á, họ gần như không có đối thủ xứng tầm. Nhưng ở đấu trường thế giới, họ vẫn đang đi tìm công thức để vượt qua rào cản bán kết. Điều này tạo ra một nghịch lý thú vị: một đội bóng quá mạnh so với khu vực của mình, nhưng lại chưa đủ mạnh để cạnh tranh sòng phẳng với những ông lớn như Ba Lan, Pháp hay Ý. Sự vắng bóng của một đối thủ thực sự ở vòng bảng có thể là con dao hai lưỡi. Về mặt tích cực, nó giúp Nhật Bản bảo toàn lực lượng, cho phép họ xoay vòng đội hình và thử nghiệm những phương án chiến thuật mới. Nhưng về mặt tiêu cực, nó không tạo ra áp lực cần thiết để đội bóng chạm đến giới hạn của mình trước khi bước vào những trận đấu knock-out căng thẳng. Tôi đã chứng kiến không ít đội bóng mạnh bị loại sớm tại các giải đấu lớn chỉ vì họ bước vào vòng loại trực tiếp với cảm giác an toàn giả tạo. Điều tôi quan tâm hơn cả là cách Nhật Bản xử lý áp lực kép của giải đấu này. Vừa là đương kim vô địch, vừa là đội chủ nhà, vừa phải giành vé Olympic – ba lớp áp lực chồng lên nhau. Trong lịch sử, không ít đội bóng chủ nhà đã gục ngã dưới sức nặng của kỳ vọng từ khán đài nhà. Nhưng với Nhật Bản, tôi có cảm giác họ đã quen với việc sống chung với áp lực. Đó là một phần của văn hóa thể thao nước này – nơi mà sự kỷ luật và tinh thần trách nhiệm được đặt lên hàng đầu. Tất cả các trận đấu của giải sẽ được phát trực tiếp trên nền tảng VBTV. Đây là một tín hiệu tích cực cho sự phát triển thương mại của bóng chuyền châu Á. Khi tôi còn làm việc tại Tokyo, tôi đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường phát sóng thể thao. Việc một giải đấu cấp châu lục được phát sóng toàn cầu không chỉ giúp các đội tuyển có thêm nguồn thu, mà còn giúp người hâm mộ ở những quốc gia như Việt Nam – nơi bóng chuyền có một cộng đồng theo dõi rất lớn – có cơ hội tiếp cận với những trận đấu đỉnh cao. Nhìn từ góc độ Việt Nam, giải đấu này cũng mang một ý nghĩa tham chiếu quan trọng. Bóng chuyền nam Việt Nam vẫn đang trong quá trình tìm kiếm vị thế của mình ở khu vực. Khoảng cách giữa chúng ta và Nhật Bản là rất lớn, nhưng đó không phải là điều khiến tôi bi quan. Ngược lại, tôi thấy ở đó một hình mẫu để học hỏi. Không phải là học cách họ giành huy chương, mà là học cách họ xây dựng một hệ thống bền vững – từ đào tạo trẻ, đến giải đấu quốc nội, đến việc tạo ra một bản sắc thi đấu rõ ràng. Khi sân vận động vắng lặng, ta nghe rõ nhịp đập của trò chơi. Và ở Fukuoka những ngày này, nhịp đập đó đang bắt đầu tăng dần. Nhật Bản bước vào giải đấu với vị thế của một người khổng lồ. Nhưng như tôi đã học được từ nhiều năm theo dõi thể thao đỉnh cao, vị thế không bao giờ là thứ bảo đảm cho chiến thắng. Chỉ có sự chuẩn bị, sự tập trung và khả năng thích nghi mới làm được điều đó. Vết nứt không làm vỡ bức tường, nó dạy ta nhìn xuyên qua. Có lẽ, điều mà giải đấu này mang lại cho bóng chuyền châu Á không chỉ là một tấm vé Olympic. Nó là cơ hội để mỗi đội tuyển nhìn lại chính mình, để thấy rõ mình đang ở đâu trên bản đồ bóng chuyền của khu vực, và để biết mình cần phải đi bao xa nữa. Với Nhật Bản, đó là câu hỏi về việc làm thế nào để biến sự thống trị khu vực thành thành công toàn cầu. Với những đội bóng khác, đó là câu hỏi về việc làm thế nào để thu hẹp khoảng cách. Ngòi bút không cần khán đài, chỉ cần một niềm tin thầm lặng. Và niềm tin của tôi là thế này: bóng chuyền châu Á đang đứng trước một ngã rẽ. Cách mà giải đấu này diễn ra – không chỉ về kết quả, mà còn về chất lượng chuyên môn, về sự cạnh tranh, về những câu chuyện được tạo ra – sẽ định hình hướng đi của môn thể thao này trong những năm tới. Fukuoka không chỉ là nơi bắt đầu một cuộc đua. Nó là nơi chúng ta sẽ thấy rõ hơn bức tranh toàn cảnh của bóng chuyền nam châu Á trong kỷ nguyên Olympic mới.